Τετάρτη, 13 Φεβρουαρίου 2008

Μέχρι να πραγματοποιηθεί η Οκτάνα

Μέχρι την έλευση της Οκτάνας ας δούμε λίγο τη σημερινή κατάσταση. Προσωπικά πιστεύω ότι τα τελευταία χρόνια διανύουμε μια μεταβατική περίοδο. Βέβαια θα μπορούσε να πει κάποιος ότι δεν είναι μεταβατική αλλά λόγω της ταχύτατης τεχνολογικής εξέλιξης τα πράγματα τρέχουν πιο γρήγορα ακολουθώντας την πορεία που είχαν από πριν. Θεωρώ όμως ότι αυτή η πορεία δεν είναι διακριτή (ή τουλάχιστον δεν ήταν μέχρι πρόσφατα) και περισσότερες κατευθύνσεις είναι πιθανές. Αυτό βέβαια συνεπάγεται ότι έχουμε ακόμη τη δυνατότητα να καθορίσουμε τις εξελίξεις. Αλλά για να γίνει αυτό πρέπει πρώτα να συνειδητοποιήσουμε τη δύναμη και τις δυνατότητές μας. Και φυσικά να αναγνωρίσουμε την πραγματικότητα ως έχει. Θα σταθώ λίγο σ'αυτό το τελευταίο.

Στη σημερινή νεοελληνική (αλλά όχι μόνο) πραγματικότητα υπάρχει μια εννοιολογική παρέκκλιση. Οι λέξεις χάνουν το νόημά τους όταν τις χρησιμοποιούν πολιτικοί αλλά και πάσης φύσεως λαοπλάνοι. Στη συνέχεια αυτές οι αλλοιωμένες λέξεις περνάνε στο καθημερινό λεξιλόγιο παραμορφώνοντας τελικά την πραγματικότητα, την αντιληπτή πραγματικότητα μέσω των αισθήσεων. Σ'αυτό συμβάλλουν σε μεγάλο βαθμό τα ΜΜΕ, και δη η τηλεόραση που με το συνδυασμό εικόνων, λέξεων και μουσικής υπόκρουσης δημιουργούν μια νέα τηλεπραγματικότητα. Κι όταν οι περισσότεροι είναι και τηλεθεατές τότε αυτή η τηλεπραγματικότητα αντικαθιστά την αντιληπτική πραγματικότητα. Σ'αυτήν την τηλεπραγματικότητα αυτό που καλλιεργούν, και τελικά κυριαρχεί, είναι η απαξίωση κι η εντύπωση ότι τίποτα δεν μπορεί να αλλάξει όσο και να προσπαθήσουμε. Έτσι μπορούμε εύκολα να βρίζουμε τους πολιτικούς μας που δεν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες μας και παράλληλα να τους ξαναψηφίζουμε... γιατί έτσι κι αλλιώς δε θα αλλάξει κάτι. Έτσι μπορούμε να βρίζουμε τους δημοσιογράφους διότι απ'την υπηρεσία της διαφάνειας περάσαν στην αδιαφάνεια αλλά δεν τους πιέζουμε να αλλάξουν... γιατί έτσι κι αλλιώς δε θα αλλάξει κάτι.

Παράλληλα υπάρχει ένα εικονικός κόσμος, υποσύνολο της παγκόσμιας κοινότητας όπου πολλές φορές η αντιληπτική ικανότητα παραμένει ανέπαφη απ'τις τηλεπαραμορφώσεις. Εκεί βέβαια χρειάζεται γερό φίλτρο για να μη χαθεί κανείς απ'την υπερπληθώρα πληροφοριών. Αλλά αυτός ο χώρος εμφανίζεται πολλές φορές πιο υγιής και πεδίο δράσης με αποτελέσματα, όταν αυτή η η-δράση καθίσταται ικανή να μετασχηματιστεί σε δράση. Βέβαια σταδιακά τα όρια αυτών των δυο κόσμων αρχίζουν να εξαφανίζονται. Έτσι, είχαμε τις προάλλες σύλληψη για κλοπή εικονικής περιουσίας (το πως είναι δυνατό να φτάσει κάποιος να ξοδέψει 4000 ευρώ για εικονικά έπιπλα είναι αντικείμενο άλλης μελέτης).

Βέβαια αυτοί οι δυο κόσμοι δεν (πρέπει να) είναι αντίθετοι αλλά αλληλοσυμπληρούμενοι στην προσπάθειά μας να διεκδικήσουμε αυτά που μας ανήκουν. Και μπορούμε να ξεκινήσουμε από πράγματα απλά. Για αρχή ιδού ένας οδηγός συγγραφής επιστολών προς αποστολή σε εφημερίδες (που ετοίμασα για μια συγκεκριμένη μου ενασχόληση αλλά που έχει εφαρμογή όποια θεματολογία θελήσετε.)

6 σχόλια:

giati_baba? είπε...

Οι αλλαγες ξεκινούν πρώτα από μέσα μας.Αυτό όμως απαιτεί πρώτα συνειδητότητα και αυτοπροσδιορισμό,ώστε να μπορείς πρώτα από όλα να κατανοήσεις αρχικά και στην πορεία να καθορίσεις την δική σου θέση σε ένα κοινωνικό υποσύνολο.Αυτό όμως καθίσταται εξαιρετικά δύσκολο στις μέρες μας, όπως πολύ ευστοχα ανέλυσες.Πιστεύω ότι η πληθώρα πληροφοριών που υπάρχει στη εποχή μας,την καθιστά πολύ ''απαιτητική'' για καθένα από εμάς.Υπάρχουν ένα σωρό άχρηστες πληροφορίες σε τέτοιο βαθμό που ίδιο το πλήθος τους, τις καθιστά ύποπτες.Υπάρχουν άτομα που μπορούν να ''φιλτράρουν'' αυτό που τους σερβίρεται και άτομα ,δυστυχώς τα περισσότερα, που απλά δεν μπορούν ή και δεν ενδιαφέρονται να μπουν καν στη διαδικασία,πολύ απλά γιατί έτσι τους ανέθρεψε να κάνουν το ίδιο το σύστημα.
Πιστεύω ότι με την πάροδο των χρόνων θα δημιουργηθούν δύο αντίθετοι πόλοι στον κοινωνικό ιστό:
Οι συμβατικοί οι οποιοι θα είναι και οι συντριπτικά περισσότεροι που θα έχουν την απόλυτα βολικη-προβλεπτή συμπεριφορά, και οι αντι-συμβατικοί οι οποιοι θα είναι συρρικνωμένη μειοψηφία και θα έχουν κυρίως ρόλο καταγγελτικό πρός την άλλη τάση.
Σε μια εποχή που η διαφοροποίηση από τους πολλούς (και κοιμώμενους τον ύπνο του δικαίου) στιγματίζεται, πιστεύω με την πάροδο του χρόνου ότι θα συρρικνώνει τις αντίδραστικές απόψεις σε μεμονωμένες ατομικές αντιδράσεις.Οπότε αυτό που ονομάζει ο Εμπειρίκος Οκτάνα (ή ψίγματα αυτής) θα μοιάζει με καλό ανέκδοτο...Έτσι κι αλλιώς ο ατομοκισμός είναι ήδη δραματικά παρών στην καθημερινότητα μας.
Και είναι κρίμα...

Νίκος Τσαχουρίδης είπε...

Συμβατικοί κι αντισυμβατικοί υπήρχαν πάντα. Εμένα αυτό που με ανησυχεί είναι αυτή η εννοιολογική παρέκκλιση που είπα πριν. Έτσι μπορεί να δούμε δυο άτομα να λένε το ίδιο πράγμα με διαφορετικούς τρόπους. Ο ένας χρησιμοποιώντας τους πολιτικώς ορθούς όρους, ο άλλος με πιο ελεύθερη φρασεολογία. Ο πρώτος θεωρείται ως συμβατικός (με την έννοια ότι είναι συμβατός με τη σημερινή πραγματικότητά τους, έστω κι αν το περιεχόμενο του λόγου του είναι καταγγελτικό), ο δεύτερος αντισυμβατικός και περιθωριοποιείται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο.

Αυτή δε η εννοιολογική παρέκκλιση είναι παρούσα και στην αυτολογοκρισία (συνειδητή ή ασυνείδητη) που κυριαρχεί σήμερα. Αυτολογοκρισία που δεν αφορά μόνο τους δημοσιογράφους αλλά όλους μας. Που επεκτείνεται πέρα απ'την υποκρισία διότι με την καθημερινή τριβή με τις παραμορφωμένες έννοιες, αλλάζει το περιεχόμενο της σκέψης.

Και πως εξηγείς το, εκ πρώτης όψεως, παράδοξο της κυριαρχίας του ατομικισμού (που θα έπρεπε να σημαίνει ατομική ποικιλομορφία) με την ομοιόμορφη συμπεριφορά της μάζας;

giati_baba? είπε...

Ο ατομικισμός στις σύγχρονες κοινωνίες είναι ο μηχανισμός διεκδίκησης καλύτερων ατομικών συνθηκών διαβίωσης.Έτσι διαμορφώνεται μια συμπεριφορά ατομικού οφελιμισμού.Όταν λοπόν ένα άτομο έχει αυτά τα κίνητρα κινείται με ανάλογο τρόπο.Όπως ήδη έγραψες φροντίζουμε ώστε το ''φαίνεσθαι'' να είναι πολιτικά ορθό, συλλογικό άρα και αποδεκτό ,αλλά η πρακτική τελείως ιδιοτελής.Νιώθω ότι όλοι μας έχουμε ένα μυστικό κώδικα του ''δήθεν'',όλοι είμαστε ''κατεργάρεοι'' χωρίς την ειλικρίνεια.
Έχεις προσέξει ότι οι συμπεριφορές της ''μάζας'' έχουν πάντα αρνητική χροιά;
Πίστευω ότι αυτό οφείλεται στο ότι οι περισσότεροι ''εκεί'' μπορούν να βρεθούν πλέον , όταν βγάζουν τον κακό τους εαυτό.
Φαντάσου τον εαυτό σου σαν κάτοικο μιας τερατούπολης όπου καλείσαι αρχικά να εξασφαλίσεις το ''ζην'' ώστε να μπορείς να αρχίσεις να ονειρευεσαι το ''ευ ζην''.Η πίεση που νιώθεις είναι αφόρρητη ,ο χρόνος που έχεις να διαθέσεις για τον εαυτό σου ελάχιστος,οι ρυθμοί εργασίας σου εξαντλητικοί,οι διαπροσωπικές σου σχέσεις ανύπαρκτες ή όταν υπάρχουν, επιφανειακές .Τότε γίνεσαι επιρρεπής πρός τη κακή πλευρά σου.Προτιμάς να γίνεις απαθής από το να βάλεις κι άλλους μπελάδες στο κεφάλι σου και εκεί ακριβώς χάνεις και το παιχνίδι...
Παρά την απλουστευμένη ανάλυση γίνεται κατανοητό ότι η συμπεριφιρά της μάζας μορφοποιείται μόνο όταν πρόκειται για απάθεια ή για ''γραμμή'' από τα ΜΜΕ.Αυτή η ευπλαστότητα της ''μάζας'' πηγάζει από τα ίδια της τα χαρακτηριστικά και διαμορφώνεται αναλόγως.Όσο αποστασιοποιημένη είναι από την πραγματικότητα τόσο πιο ''ελαστική'' γίνεται.
Με δυο λόγια οι συμπεριφορές της πλειονότητας των συμπολιτών μας πλέον είναι ενστικτώδεις, άρα ευπλαστες και όχι παιδεμένες με κάποιο λογικό μηχανισμό ωστε να μπορούν να κριθούν σοβαρά, με κάποια στοιχειώδη κριτήρια.
Όταν λοιπόν η μάζα είναι τόσο επιρρεπής στα ενστικτα της, τόσο τα πράγματα γίνονται πιο εύκολα κι ομοιόμορφα...Όταν μπαίνουν μπροστά τα ένστικτα, κάνει πίσω η διαφοροποίηση.

Νίκος Τσαχουρίδης είπε...

Μόνο που εδώ δε μιλάμε για μια μάζα-όχλο (οπότε και θα έμπαιναν σε ενέργεια τα στοιχεία της ψυχολογίας του όχλου) αλλά για ένα σύνολο ανθρώπων με το κοινό τους στοιχείο, όπως λες, να είναι η απάθεια. Πόσο ισχυρός κι ικανός είναι αυτός ο δεσμός για να αυτοσυντηρείται αυτό το σύνολο;

Κι ενώ το μεγαλύτερο κομμάτι του πληθυσμού το χαρακτηρίζει αυτή η απάθεια, υπάρχει ένα άλλο, μικρό αλλά σημαντικό, κομμάτι όπου εμφανίζεται μια δράση. Εγώ αναρωτιέμαι (έχοντας υπόψη αυτά που σου είπα πριν περί εννοιολογικής παρέκκλισης κι αλλοιωμένης πραγματικότητας) αν πρόκειται για ψευδαίσθηση δράσης. Αυτό που διαφορετικά θα μπορούσε να το ονομάσει κανείς "ο ρεαλισμός στη δράση". Ο αυτοπεριορισμός στη δράση σκεπτόμενοι ότι μέχρι εκεί μας παίρνει...

giati_baba? είπε...

Ουσιαστικά, έχεις δίκιο, δεν υπάρχει δράση διοτι αυτό θα σήμαινε και ανάληψη πρωτοβουλιών.Υπάρχει μόνο αντίδραση (που δηλώνει μια πάγια παθητική στάση) αλλά μόνο λεκτική και όχι δραστική.Ίσως τελικά να είμαστε όλοι ''παραδομένοι'' χωρίς να επιχειρούμε ατομικές κατ'αρχήν υπερβάσεις, που θα μας επέτρεπαν μια πιο δραστική συμμετοχή στα πράγματα και να υπάρχει ο ''αυτοπεριορισμός'' που περιγράφεις.
Όσο για τον ''κοινό δεσμό'' της μάζας είναι ισχυρός όχι λόγω κάποιας κοινής ιδεολογικής προσεγγισης αλλά λόγω της ολοκληρωτικής της απουσίας.Δεν υφίσταται ζήτημα ψυχολογίας της μάζας-όχλου γιατί στην προκειμμένη περίπτωση, (για τους λόγους που έγραψα σε προηγούμενο σχόλιο),δεν υπάρχει συνειδητότητα παρα μόνο ενστικτώδεις συμπεριφορές ,οι οποιες δεν μπορούν να κριθούν υπό το πρίσμα μιας αναλυτικής προσέγγισης, όπως είναι η ψυχογράφηση τους.
Αυτό που μπορεί να αναλυθεί (και επιχείρησα να εστιάσω σε προηγούμενα σχόλια) είναι οι αιτίες που προκαλούν αυτή την απάθεια.

chmarni είπε...

Τα στεγανά δε σπάσαν τα καλούπια μας
Υποχθονιακές ψυχρές προκαταλήψεις
ύπουλα βράζεις μέσα μας αρρώστια μας
αγκομαχάς μα δε το λες να μας αφήσεις

Η επανάσταση αποδείχθηκε ένα όνειρο
σαν ξεχασμένα να τελειώσουν παραμύθια
παρά τα τόσα όνειρα μας που συντρίφθηκαν
μες τα συντρίμμια ολοκληρώνεσαι αλήθεια...